Hashimoto a dieta bezglutenowa – czy gluten wpływa na tarczycę?

Czy gluten jest szkodliwy dla wszystkich osób z chorobą Hashimoto? Wbrew powszechnie krążącej opinii: wcale nie! Z tego powodu lekarze i dietetycy nie zalecają rutynowego stosowania diety bezglutenowej u każdego z problemami tarczycy. 

Według badań ok. 5–9% osób z Hashimoto ma jednak także celiakię – czyli trwałą nietolerancję glutenu [1, 2]. Część chorych może mieć też inne formy nietolerancji tego białka, a więc alergię lub nieceliakalną nadwrażliwość na gluten (NNG). I to właśnie w tych grupach zaleca się stosowanie diety bezglutenowej. Jak zatem się odżywiać, jeśli zmagasz się z Hashimoto?

Co to jest Hashimoto? Objawy tej choroby tarczycy

Nawet 22% całej populacji zmaga się z nieprawidłową pracą tarczycy [3], a więc jednym z kluczowych organów układu hormonalnego. Wśród chorób tego narządu znajduje się m.in. Hashimoto – przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. 

Na czym polega ta choroba? Organizm wytwarza przeciwciała przeciwko własnym tkankom. A to z kolei powoduje uszkodzenia, które mają wpływ na obniżenie produkcji hormonów (niedoczynność tarczycy). To właśnie ten problem powoduje różnorodne objawy, najczęściej:

• przewlekłe zmęczenie, nadmierną senność,
• łamliwość włosów i paznokci, suchość skóry,
• obrzęki, np. twarzy i nóg,
• przyrost masy ciała bez zmiany nawyków,
• częste uczucie chłodu, szybkie marznięcie,
• przewlekłe zaparcia, 
• bóle, skurcze mięśni,
• problemy z pamięcią i koncentracją,
• drażliwość, częste zmiany nastrojów.

W przebiegu Hashimoto często pojawiają się też tzw. wole (powiększenie tarczycy) oraz guzki – duże zmiany można wykryć nawet w zwykłym badaniu palpacyjnym (dłońmi), a mniejsze są widoczne podczas USG.

Wśród innych badań, które pomagają zdiagnozować tę chorobę autoimmunologiczną, znajdują się przede wszystkim badania krwi, a dokładniej parametry: anty-TPO, anty-Tg, TRAb, TSH i FT4.

Dieta bezglutenowa – czy łagodzi objawy Hashimoto?

Wielu pacjentów z Hashimoto uważa, że spożywanie przez nich glutenu może zaostrzać problemy z tarczycą. Jak sprawa wygląda w praktyce: czy gluten jest szkodliwy dla wszystkich chorych? Okazuje się, że nie. Dieta bezglutenowa powinna być zalecana tylko w konkretnych przypadkach i to po wykonaniu odpowiednich badań. Kiedy?

Poznaj najważniejsze wnioski, które zebrali specjaliści w dokumencie „Zasadność stosowania diety bezglutenowej w chorobie Hashimoto: stanowisko Grupy Ekspertów Sekcji Dietetyki Medycznej Polskiego Towarzystwa Żywienia Pozajelitowego, Dojelitowego i Metabolizmu (POLSPEN)”:

Źródło screena [4]

A to wszystko oznacza, że stosowanie diety bezglutenowej nie jest standardowym sposobem leczenia dla każdej osoby z Hashimoto. Eliminacja tego składnika jest konieczna (czasowo lub na stałe), jeśli wyniki badań rzeczywiście wykażą jakąś formę nietolerancji glutenu. 

O czym warto jeszcze wiedzieć? W przebiegu celiakii problemem jest degradacja kosmków jelitowych, co powoduje zaburzenia wchłaniania – co może dotyczyć również leków, które są niezbędne do leczenia niedoczynności tarczycy.  

Chcesz wiedzieć więcej o rodzajach nietolerancji glutenu? Sprawdź artykuł: Nadwrażliwość na gluten czy celiakia? Różnice, które warto znać.

Choroby autoimmunologiczne a nietolerancja glutenu

Już wiesz, że dietę bezglutenową powinny stosować tylko te osoby, u których Hashimoto występuje z celiakią (lub inną formą nietolerancji glutenu) – po potwierdzeniu tego przez lekarza. W przeciwnym razie są bardziej narażone chociażby na niedobory błonnika, witamin i minerałów: dietę bez glutenu trudniej poprawnie zbilansować. 

Jeśli jednak chorujesz na Hashimoto, masz jednocześnie wyższe ryzyko zachorowania właśnie na celiakię. Dlaczego? Różne choroby autoimmunologiczne często występują razem, głównie z powodu podobnego mechanizmu działania (autoagresja). Oprócz Hashimoto są to m.in. cukrzyca typu 1, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca czy autoimmunologiczne zapalenie wątroby. 

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w artykule: Nietolerancja glutenu – jakie są predyspozycje do zachorowania?

Obecność jednej choroby z autoagresji powinna więc skłonić do regularnej diagnostyki w kierunku celiakii (szczególnie jeśli występują objawy, które mogą świadczyć o trwałej nietolerancji glutenu). 

Celiakia, czyli trwała nietolerancja glutenu – objawy 

Dlaczego gluten szkodzi osobom z celiakią? Mechanizm jest w tym przypadku podobny do tego, który występuje przy Hashimoto. W dużym skrócie: organizm osoby z celiakią pod wpływem spożytego glutenu produkuje przeciwciała, które atakują tkanki. Tym razem ofiarą pada jednak nie tarczyca, a jelito. Dokładniej chodzi o kosmki jelitowe, które są odpowiedzialne za wchłanianie substancji odżywczych z jedzenia, leków i suplementów. 

To powoduje bardzo różnorodne symptomy, których do tej pory zidentyfikowano ponad 200 [5]. Klasyczna postać choroby (wbrew pozorom – rzadsza) objawia się głównie problemami żołądkowymi, utratą masy ciała i przewlekłym zmęczeniem. Niespecyficzne objawy celiakii mogą obejmować z kolei przykładowo:

• bóle głowy, mięśni, stawów, kości,
• niedobory witamin i minerałów, np. anemię,
• afty w jamie ustnej,
• problemy z płodnością, poronienia,
• problemy skórne, wysypkę,
• wczesną osteoporozę, częstsze złamania.

To, ile trwa odbudowa kosmków jelitowych, zależy od wielu czynników – m.in. stopnia zaawansowania choroby. Eksperci podkreślają, że regeneracja może wymagać kilku tygodni, miesięcy, a nawet lat [6] ścisłej diety bezglutenowej. W tym przypadku szkodliwe są nawet tak małe ilości glutenu, jakie można znaleźć w okruszkach chleba. 

Dieta w Hashimoto – jak ją dobrze zbilansować?

Jeśli nie masz alergii, nadwrażliwości czy nietolerancji pokarmowych (np. celiakii) – zalecenia dietetyczne w Hashimoto nie różnią się za bardzo od tych, które są uznawane za „zbilansowany jadłospis”. Podstawowe zasady:

• zmniejsz spożycie fast-foodów, słodyczy, chipsów oraz innych wysoko przetworzonych produktów, a także unikaj alkoholu,
• jedz minimum 400 g warzyw i owoców dziennie (z przewagą świeżych – surowych),
• wybieraj węglowodany złożone (np. ciemne pieczywo, pełnoziarniste makarony, kasze),
• zadbaj o spożycie chudego białka (np. drób, ryby, nabiał),
• wybieraj produkty bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe (np. oliwa, oleje roślinne) zamiast zwierzęce (np. masło, smalec).

W diecie osób z Hashimoto szczególnie istotne są ponadto niektóre substancje odżywcze (w nawiasie znajdziesz przykładowe źródła):

• antyoksydanty (np. owoce, warzywa, nasiona, orzechy),
• witamina A (np. marchew, natka pietruszki, zielone warzywa liściaste),
• jod (np. sól jodowana, dorsz, mintaj, makrela, ser edam),
• selen (np. łosoś, jaja, kasza gryczana, orzechy brazylijskie),
• cynk (np. wątróbka, pestki dyni, kakao, biała fasola),
• żelazo (np. wołowina, podroby, jaja, pieczywo żytnie),
• kwasy Omega-3 (np. oleje roślinne, tłuste morskie ryby).

Istotna jest także witamina D, której niedobór może mieć nawet 8 na 10 wszystkich chorych na Hashimoto [7]. Po sprawdzeniu poziomu we krwi najlepiej dobrać suplementację indywidualnie.

Wiele słyszy się też o całkowitym zakazie spożywania takich produktów jak brokuły, kalafior, kapusta czy soja. Co na ten temat mówią jednak specjaliści? Dietetyk kliniczny, mgr Mateusz Durbas, wskazuje w artykule dla portalu mp.pl:

„W diecie warto ograniczyć substancje wolotwórcze (tzw. związki goitrogenne), nie ma potrzeby ich całkowitego eliminowania z diety. Ich zdroworozsądkowe spożycie przy jednoczesnym zapewnieniu optymalnej podaży jodu oraz selenu wraz z dietą, nie powinno mieć niekorzystnego wpływu na pracę tarczycy” [8].

Przykładowy jadłospis dla osoby z Hashimoto 

Co jeść z chorobą Hashimoto? Poznaj przykładowy jadłospis na 1 dzień, który zainspiruje Cię do dalszych eksperymentów kulinarnych. Jeśli masz problem z zaplanowaniem codziennego menu, porozmawiaj z dietetykiem.

Śniadanie: kanapki z żytniego chleba z pastą z wędzonej makreli i jajka na twardo, ulubione warzywa (np. pomidory, papryka, ogórek kiszony), garść kiełków.

II śniadanie: jogurt skyr naturalny z ulubionymi owocami (np. banan, śliwki, maliny, jagody), płatkami owsianymi i orzechami brazylijskimi. 

Obiad: piersi z indyka zapiekane z mozzarellą light i suszonymi pomidorami, pieczone ziemniaki, surówka z jabłka, marchewki, oleju lnianego i natki pietruszki. 

Kolacja: hummus bowl z falafelem i ulubionymi warzywami (np. marchew, kiszony burak, ogórek zielony, rzodkiewka), garść pestek dyni. 

Hashimoto i dieta – pytania i odpowiedzi

Zmagasz się z chorobą Hashimoto? A może jesteś w trakcie diagnostyki? Sprawdź najczęściej zadawane pytania na temat chorej tarczycy. 

Czego nie powinny jeść osoby z niedoczynnością tarczycy?

W menu osoby chorej na Hashimoto jak najrzadziej powinny znajdować się słodycze, chipsy, fast-foody, gotowce czy tłuste produkty zwierzęce (np. smalec). Dobrze zmniejszyć też spożycie warzyw z substancjami welotwórczymi, m.in. kapusty, kalafiora, brukselki czy brokułów. 

Czego nie lubi chora tarczyca?

Chora tarczyca nie lubi przede wszystkim produktów przetworzonych, pełnych tłuszczu zwierzęcego i cukru. Na stan zdrowia niekorzystnie wpływają też używki oraz siedzący tryb życia.

Czy można mieć Hashimoto bez niedoczynności tarczycy?

Choroba Hashimoto polega na występowaniu stanu zapalnego w tarczycy, który może doprowadzić do niedoczynności. Nie u wszystkich chorych (szczególnie na początkowym etapie) występuje więc niedoczynność tarczycy. 

Czy od Hashimoto się tyje?

Według badań ok. 68% osób z Hashimoto ma nadmierną masę ciała [9]. Wpływ na to mogą mieć m.in. często towarzysząca niedoczynność tarczycy, wysoki poziom przeciwciał oraz niedobory minerałów. 

Dlaczego przy Hashimoto nie można oddawać krwi?

Choroba Hashimoto jest chorobą autoimmunologiczną – we krwi chorego znajdują się przeciwciała, które w rzadkich przypadkach mogą zostać przekazane innej osobie. 

Zdrowa, zbilansowana dieta to sposób na poprawę stanu zdrowia i samopoczucia – również w przypadku choroby Hashimoto. Jeśli nie masz nietolerancji glutenu (przede wszystkim celiakii), nie musisz rezygnować z produktów zawierających gluten. Aby mieć pewność, jaka dieta będzie w Twoim przypadku najlepsza, porozmawiaj z lekarzem i w razie potrzeby wykonaj badania!

Źródła:

[1] www.mp.pl/pacjent/endokrynologia/aktualnosci/200468,dieta-bezglutenowa-w-chorobie-hashimoto

[2] www.ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/czy-stosowac-diete-bezglutenowa-w-chorobie-hashimoto/

[3] www.journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/56317/44470

[4] www.zdk.wum.edu.pl/sites/zdk.wum.edu.pl/files/czerwiec_2018_stanowisko_polspen.pdf

[5] www.termedia.pl/gastroenterologia/Celiakia-choroba-o-wielu-twarzach,25623.html

[6] www.celiakia.pl/celiakia/diagnoza/

[7] www.aptekana83.pl/blog/post/suplementacja-w-chorobie-hashimoto-pigulka-wiedzy.html

[8] www.mp.pl/pacjent/dieta/diety/diety_w_chorobach/194575,dieta-i-suplementacja-w-chorobie-hashimoto

[9] Gier D, Ostrowska L, Choroba Hashimoto a otyłość, Varia Medica 2019.

www.journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/62421

www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.9.3.1.

www.journals.viamedica.pl/forum_zaburzen_metabolicznych/article/view/101351

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74618,jod-jego-rola-zrodla-pokarmowe-nadmiar-i-niedobor

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74852,selen-wlasciwosci-zrodla-pokarmowe

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/331612,antyoksydanty-rola-podzial-i-wlasciwosci

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/62900,witamina-a-zrodla-wlasciwosci-dzialanie-skutki-niedoboru

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/74604,cynk

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/72288,kwasy-tluszczowe-omega-3-i-omega-6-zrodla-i-wlasciwosci

www.ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/niedoczynnosc-tarczycy-zalecenia-i-jadlospis/

www.hashimoto.pl/choroba/czesto-zadawane-pytania

www.mp.pl/pacjent/gastrologia/lista/94427,hashimoto-a-celiakia-jakie-badania-wykonac-aby-wykluczyc-nietolerancje-glutenu

www.mp.pl/pacjent/dieta/lista/261150,czy-osoby-z-choroba-hashimoto-powinny-unikac-niektorych-produktow-roslinnych-takich-jak-np-soja-brokuly-kalafior-kapusta