Probiotyk dla dziecka na diecie bezglutenowej – jak wspierać mikrobiom jelitowy?

Jelita i mikroflora jelitowa to nie tylko centrum trawienia – to prawdziwe dowództwo dla odporności, nastroju i energii dziecka. Nie bez przyczyny tyle badań poświęca się teraz osi jelita-mózg! Gdy w grę wchodzi dieta bezglutenowa, równowaga mikrobiomu łatwo może się jednak zachwiać. Eliminacja glutenu, choć konieczna szczególnie przy celiakii, może wiązać się m.in. z mniejszą różnorodnością bakterii jelitowych. Jak wspierać dobre bakterie i dobrać probiotyk dla dziecka na diecie bezglutenowej, by mały organizm działał na pełnych obrotach? 

Celiakia u dzieci i dorosłych – czym się różnią?

Kiedyś celiakia (trwała nietolerancja glutenu, choroba trzewna) była uważana za chorobę dziecięcą. Dziś już wiadomo, że wcale nie ma wieku – może pojawić się zarówno u dziecka, jak i dorosłego. Różni się jednak objawami, które u najmłodszych częściej dotyczą układu pokarmowego. 

Łatwiej powiązać je ze spożytym glutenem, dlatego diagnoza u dzieci często stawiana jest szybciej. U dorosłych objawy bywają mniej oczywiste – to m.in. przewlekłe zmęczenie, bóle głowy czy problemy z płodnością, które rzadko kojarzy się z dietą.

Objawy trwałej nietolerancji glutenu u dzieci

Czym objawia się celiakia u dzieci? Mali pacjenci z chorobą trzewną mogą zmagać się przede wszystkim z objawami gastrycznymi:

• bólem brzucha,
• biegunkami,
• wzdęciami,
• nudnościami, wymiotami.

Celiakia to jednak choroba autoimmunologiczna. Pod wpływem glutenu organizm atakuje własne kosmki jelitowe – których główną rolą jest wchłanianie substancji odżywczych z pożywienia, leków i suplementów. Jeśli są zdegradowane, nie do końca radzą sobie z tym zadaniem. A to może prowadzić m.in. do:

• słabego przyrostu wagi i wzrostu,
• opóźnienia w dojrzewaniu,
• niedoborów witamin i minerałów,
• aft w jamie ustnej,
• spadku masy ciała,
• utraty apetytu,
• wysypki i innych problemów skórnych,
• defektów szkliwa,
• częstszych złamań.

Jak dieta bezglutenowa wpływa na rozwijający się organizm dziecka?

Niektórzy rodzice wprowadzają u dziecka dietę bezglutenową „na próbę” – kiedy wydaje im się, że to gluten jest winowajcą problemów zdrowotnych. Nie należy samodzielnie przechodzić na dietę bezglutenową bez wcześniejszej diagnozy celiakii, ponieważ może to utrudnić rozpoznanie.  Warto jednak wiedzieć, że źle ułożony jadłospis gluten free może powodować niedobory. 

Przykład? W mące pszennej znajduje się sporo kwasu foliowego, a produkty z glutenem (np. makaron czy chleb pełnoziarnisty) są też dobrym źródłem błonnika. Według badań osoby na diecie bezglutenowej mogą zmagać się przede wszystkim z niedoborami witamin z grupy B, witaminy D, żelaza, magnezu, wapnia, cynku, selenu i miedzi [1].

Czy to oznacza, że lepiej w ogóle nie eliminować glutenu – nawet jeśli dziecko choruje? Absolutnie nie! Jeśli lekarz postawi diagnozę i zaleci stosowanie diety bezglutenowej, to najlepsze rozwiązanie. Prowadzony pod kontrolą specjalisty jadłospis bezglutenowy dla dziecka z celiakią nie szkodzi rozwijającemu się organizmowi. Wręcz przeciwnie – w przypadku celiakii jest niezbędny, by umożliwić prawidłowy wzrost i rozwój.

Mikrobiom dzieci a celiakia – czy jelita są podwójnie obciążone?

Mikroflora jelitowa (mikrobiom jelitowy) to ogromna liczba bakterii i innych drobnoustrojów, które żyją w przewodzie pokarmowym i wspierają funkcjonowanie całego organizmu. W zdrowym ciele żyją z człowiekiem w symbiozie, a ich masa może sięgać nawet 1–2 kilogramów [2]. Choć brzmi to dość zaskakująco, te mikroorganizmy są człowiekowi niezbędne – wspomagają trawienie, wspierają odporność i biorą udział w produkcji niektórych witamin. 

Aby działały poprawnie, skład mikrobiomu musi być jednak utrzymany na odpowiednim poziomie (pod względem liczby konkretnych bakterii). Inaczej jelitom grozi dysbioza, która może pojawić się w efekcie antybiotykoterapii, chorób (takich jak celiakia), stresu czy konkretnej diety (np. bezglutenowej).

Dziecięca flora jelitowa a dorosła – jakie są różnice?

Najważniejsza różnica dotyczy etapu rozwoju mikrobiomu: u dzieci mikrobiota dopiero się kształtuje, a u dorosłych – jest ukształtowana, chociaż nadal podatna na czynniki zewnętrzne. 

Dziecięca mikroflora jelitowa jest mniej zróżnicowana i wciąż się rozwija – szczególnie intensywnie w pierwszych trzech latach życia. U niemowląt i małych dzieci jej skład zależy m.in. od sposobu porodu (naturalny lub cesarskie cięcie), karmienia, stosowanych antybiotyków i kontaktu z otoczeniem. 

U dorosłych mikrobiom jest już bardziej stabilny, ale nadal wrażliwy na czynniki takie jak dieta, stres czy antybiotyki. Mówi się ponadto, że u każdego człowieka mikroflora jest trochę inna. Ogólne wzorce dla konkretnych populacji są jednak podobne. 

Co robi celiakia z mikroflorą jelitową dziecka?

Jak opisuje prof. dr hab. n. med. Bożena Cukrowska w wywiadzie do magazynu „Bez glutenu”:

„Badania pokazują, że skład mikrobiomu u osoby z celiakią jest inny niż u osoby zdrowej. Po wprowadzeniu diety bezglutenowej oczywiście znów się zmienia, ale nie osiąga stanu takiego, jaki jest u osób zdrowych” [3].

Z czym mogą zmagać się osoby eliminujące gluten? Według badań dochodzi m.in. do zmniejszenia liczby korzystnych kultur bakterii (np. z rodzaju Lacticaseibacillus). Mikrobiota jelitowa jest również mniej różnorodna [4, 5]. 

Chcesz wiedzieć więcej na ten temat? Sprawdź artykuł: Mikroflora jelit – jak wpływa na nią dieta bezglutenowa?

Dysbioza u dzieci z nietolerancją glutenu – kiedy się pojawia i co oznacza?

Dysbioza to zaburzenie równowagi mikrobiomu jelitowego – czyli głównie sytuacja, w której „dobre” bakterie są wypierane przez te mniej korzystne.  To zjawisko bardzo często towarzyszy celiakii. Dodatkowo już wiesz, że po wprowadzeniu diety bezglutenowej skład mikrobiomu zwykle ulega poprawie, jednak nadal nie jest taki jak u osób zdrowych.  

Probiotyki dla dziecka na diecie bezglutenowej – czy i kiedy warto po nie sięgnąć?

Probiotykiem nazywa się żywe mikroorganizmy (bakterie probiotyczne), które można przyjąć doustnie, np. w formie kapsułek. Ich rolą jest modulowanie mikrobiomu jelit u osób z dysbiozą, aby docelowo wesprzeć pracę osi jelita-mózg. 

Jeśli Twoja pociecha z powodów zdrowotnych musi eliminować gluten, może potrzebować takiego wsparcia. O doborze probiotyku dla dziecka warto więc porozmawiać z gastroenterologiem lub pediatrą, który dokładnie zna ten konkretny przypadek. 

Czy warto stosować probiotyki przy nietolerancji glutenu i podczas stosowania diety bezglutenowej?

Dostępne są na rynku konkretne szczepy bakterii probiotycznych z rodzaju Lacticaseibacillus czy Streptococcus, które mogą być wsparciem mikroflory jelitowej u osób eliminujących gluten.

Szczepy te mają między innymi zdolność do wytwarzania specyficznych enzymów rozkładających białka glutenowe, co może minimalizować ryzyko związane z niezamierzonym spożyciem niewielkich ilości glutenu.

Probiotyk dla dziecka na diecie bezglutenowej – jak wybrac odpowiedni?

Zwróć uwagę, aby probiotyk dla dziecka

• był bezglutenowy – najlepiej ze znakiem Przekreślonego Kłosa,
• zawierał konkretne, zdefiniowane szczepy bakterii (3-szłonowa nazwa),
• posiadał wskazania potwierdzone badaniami,
• był odpowiedni dla małych pacjentów.

Dokładne wskazówki praktyczne znajdziesz w artykule: Flora bakteryjna – jak wybrać probiotyk na diecie bezglutenowej?

Wsparcie dla mikrobiomu dziecka bez suplementów – czy to możliwe?

U dzieci z nietolerancją glutenu mikroflora jelitowa bywa mocno osłabiona, zwłaszcza na początku leczenia dietą bezglutenową. Choć probiotyki mogą być pomocne, nie są jedyną opcją – codzienne nawyki i odpowiednio skomponowany jadłospis również mogą wspierać florę jelitową (w naturalny sposób).

Pamiętaj, że czasami dieta bezglutenowa to konieczność. Jeśli Twoje dziecko ma celiakię lub inną nietolerancję glutenu i lekarz zalecił eliminację tego składnika – nie zwlekaj.

Co powinno znaleźć się w diecie dziecka z celiakią?

Praca jelit zależy m.in. od tego, co je dziecko na diecie bezglutenowej. Jadłospis musi być całkowicie bezglutenowy, ale jednocześnie pełnowartościowy i dobrze zbilansowany – by wspierać rozwój i odporność. Menu powinno zawierać:

• naturalnie bezglutenowe produkty zbożowe – takie jak ryż, kasza gryczana, komosa ryżowa, amarantus, kukurydza, proso,
• warzywa i owoce – świeże, gotowane, duszone lub pieczone, jako źródło błonnika, witamin i minerałów,
• źródła białka – mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe, a także bezglutenowe produkty mleczne,
• tłuszcze roślinne – oleje (np. rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek) oraz orzechy i pestki.

Jednocześnie najlepiej unikać produktów przetworzonych (np. sosy, fast foody, słodycze, chipsy), które dziecko powinno spożywać tylko okazjonalnie.

Aby jadłospis bezglutenowy dla dziecka z celiakią był maksymalnie odżywczy, warto skorzystać ze wsparcia dietetyka.

Kiszonki i produkty fermentowane – które są bezpieczne dla dzieci?

Warto pamiętać, aby menu dziecka na diecie bezglutenowej zawierało kiszonki. Mają w składzie naturalne bakterie probiotyczne i wspierają pracę jelit. Ze względu na zawartość soli dla najmłodszych (do ok. 2 roku życia) powinien być to jednak okazjonalny przysmak. Później dziecko może jeść ogórki, kapustę czy inne kiszone specjały częściej. Najlepiej od małego przyzwyczajać dziecko do tego specyficznego smaku!

Dlaczego sen, ruch i spokój wspierają zdrowie jelit dziecka?

Stres, niedobór snu czy siedzący tryb życia to czynniki, które niekorzystnie wpływają na mikrobiotę. Mogą przyczyniać się do wystąpienia dysbiozy, a więc również obniżenia odporności czy pojawienia się innych objawów. 

Tymczasem regularny ruch, spokojny sen i codzienny relaks pomagają utrzymać równowagę w jelitach, co przekłada się na lepsze samopoczucie, trawienie i odporność dziecka. Jeśli Twoja pociecha ma problem z poradzeniem sobie np. z chorobą, nie wahaj się skorzystać z pomocy specjalisty. 

Od jakiego wieku dziecko może przyjmować probiotyk?

Każdy probiotyk powinien mieć określone przez producenta konkretne wskazania oraz wiek, od którego może być stosowany. Na podstawie tych informacji najlepiej dobierać odpowiedni produkt dla dziecka.

Czy sama dieta bezglutenowa wystarczy, żeby odbudować mikrobiotę?

Dieta bezglutenowa to podstawa leczenia celiakii oraz innych chorób glutenozależnych. Sama nie zawsze może jednak wystarczyć, by w pełni odbudować mikrobiotę jelitową. U wielu dzieci, zwłaszcza po długim okresie niezdiagnozowanej choroby, flora bakteryjna jest poważnie zaburzona i może potrzebować dodatkowego wsparcia. Najlepiej porozmawiać na ten temat ze swoim lekarzem.

Czy nietolerancje pokarmowe mogą nasilać się przez zaburzenia mikroflory?

Jelita są nazywane drugim mózgiem człowieka. Dysbioza jelit może sprzyjać stanom zapalnym oraz nasilać objawy nietolerancji pokarmowych. To naczynia połączone, dlatego warto zadbać o ten niedoceniany organ!

Źródła:

[1] www.phie.pl/pdf/phe-2016/phe-2016-3-183.pdf

[2] www.mp.pl/reumatologia/wywiady/337414,jelita-pod-lupa-mikrobiologa-i-reumatologa

[3] www.celiakia.pl/wp-content/uploads/2020/04/celiakia-11-2020-internet.pdf

[4] www.instytutmikrobiomiki.pl/dieta-bezglutenowa-i-jej-wplyw-na-mikrobiote-jelitowa/

[5] www.global.theprobioticsinstitute.com/pl/the-science-behind/what-are-probiotics

www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/199490,produkty-kiszone

www.mp.pl/pacjent/objawy/353506,dysbioza-jelitowa-zaburzenie-skladu-i-funkcji-mikrobioty-jelitowej#:~:text=Dysbioza%20jelitowa%20odgrywa%20rol%C4%99%20w,chor%C3%B3b%20alergicznych%2C%20cukrzycy%20i%20oty%C5%82o%C5%9Bci.

www.szpinakrobibleee.pl/kiszonki-w-diecie-dzieci/

www.celiakia.pl/wp-content/uploads/2018/05/dziecko-na-diecie-bezglutenowej-celiakia.pdf

www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/postepy/180254,mikrobiota-i-jej-modyfikacje

www.mp.pl/pediatria/artykuly-wytyczne/wytyczne/315596,probiotyki-w-leczeniu-chorob-przewodu-pokarmowego-u-dzieci-aktualne-2022-stanowisko-espghan

www.celiakia.pl/celiakia/objawy/