Czy mgła mózgowa może zaczynać się w jelitach?

Czy masz czasami dni, kiedy 3 razy czytasz jedno zdanie, brakuje Ci słów, mylisz imiona dzieci i nie masz siły nawet wybrać się do sklepu? To może być mgła mózgowa (brain fog) – zespół przejściowych objawów związanych z funkcjami poznawczymi. Chociaż problem nie jest jeszcze do końca poznany, coraz więcej mówi się o nim np. w kontekście jelit. Czy rzeczywiście problem z pamięcią i koncentracją może zaczynać się właśnie tam? Sprawdź, czym jest mgła mózgowa i na czym polega oś jelita-mózg!

Co to jest mgła mózgowa i jakie daje objawy?

Określenie mgła mózgowa bardzo dobrze opisuje to, na czym właściwie polega ten zespół objawów. Mózg zaczyna działać jakby „za mgłą”, słabiej i wolniej, nie tak jak zwykle. To przejściowy i łagodny problem z funkcjami poznawczymi – takimi jak pamięć, koncentracja, uwaga i orientacja w terenie. A to sprawia, że trudniej skupić się na nauce, pracy czy relacjach z innymi. 

Jak rozpoznać mgłę mózgową w codziennym funkcjonowaniu?

U każdego brain fog może przebiegać trochę inaczej, a nasilenie objawów waha się od łagodnych do ciężkich (w skrajnych przypadkach). Najczęściej nie wszystkie symptomy występują w tym samym czasie, mogą też zmieniać swoją intensywność. 

Mgła mózgowa może objawiać się m.in.:

• trudnościami z koncentracją nawet przy prostych zadaniach,
• zapominaniem podstawowych rzeczy (np. po co idziesz do pokoju),
• problemami z doborem słów w trakcie rozmowy,
• wolniejszym myśleniem i „zawieszaniem się”,
• poczuciem mentalnego zmęczenia mimo przespanej nocy,
• trudnością w podejmowaniu decyzji,
• obniżeniem motywacji i energii do działania,
• kłopotami z orientacją w terenie.

Dlaczego mgła mózgowa nie jest jednostką chorobową?

To zespół objawów, które są odwracalne i przejściowe – a nie konkretna choroba. Za powstanie mgły mózgowej mogą odpowiadać różnorodne przyczyny, od stresu, przez niedobory, po niektóre schorzenia. Jednocześnie brain fog często nie wynika z uszkodzenia mózgu, tylko z czynników ogólnoustrojowych.

Jak podkreśla logopedka Małgorzata Ulman:

„[…] »mgła mózgowa« może być jednym z najbardziej wyniszczających objawów CFS (Ritchie et al. 2020) [CFS to zespół chronicznego zmęczenia – przyp. red.], jednak nasilenie zaburzeń poznawczych w tych przypadkach nie spełnia kryteriów zespołu otępiennego” [1].

Najczęstsze przyczyny mgły mózgowej

Mgła mózgowa może naprawdę mieć złożone podłoże i często wynika z nakładania się kilku czynników. Za wystąpienie brain fog mogą odpowiadać:

• przewlekły stres,
• przemęczenie, niedobór snu,
• przebodźcowanie,
• zaburzenia hormonalne (np. problemy z tarczycą, wahania estrogenów),
• niedobory składników odżywczych (np. żelaza, witaminy B12, witaminy D),
• insulinooporność i wahania poziomu glukozy,
• przewlekły stan zapalny w organizmie,
• zaburzenia mikrobioty jelitowej (dysbioza jelitowa),
• picie zbyt małej ilości wody,
• stosowanie niektórych leków,
• infekcje (np. po przebyciu choroby wirusowej, takie jak Covid-19),
• nietolerancja glutenu, zwłaszcza celiakia.

Oś jelito–mózg – jak jelita komunikują się z mózgiem?

Gdy się przeżywasz silne emocje, być może boli Cię brzuch, masz biegunkę czy nie odczuwasz głodu jak zwykle. To m.in. w ten sposób mózg działa na Twoje jelita. Prawdziwym przełomem okazało się jednak odkrycie, że ta komunikacja działa też w drugą stronę – że jelita również mają wpływ na to, jak działa mózg. To tzw. oś jelito-mózg, w której te dwa organy komunikują się zwłaszcza poprzez:

• włókna nerwowe,
• hormony,
• odpowiedź układu odpornościowego,
• mikrobiotę jelitową.

Rola mikrobioty jelitowej w funkcjonowaniu układu nerwowego

Mikrobiota jelitowa, czyli miliony bakterii zamieszkujących jelita człowieka, odgrywa ważną rolę w działaniu całego organizmu. W jaki sposób wpływa na funkcjonowanie mózgu? Najważniejsze zadania bakterii:

• biorą udział w produkcji neuroprzekaźników, takich jak dopamina, serotonina,
• wpływają na poziom stanu zapalnego w organizmie,
• uczestniczą w produkcji krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które mają wpływ na układ nerwowy,
• wspierają komunikację między mózgiem a jelitami, głównie przez nerw błędny.

Czy wiesz, że… Niektóre badania wskazują, że niemal 90% serotoniny (potocznie nazywanej hormonem szczęścia) jest wytwarzanej przez bakterie zasiedlające jelita [2]? To oczywiście dużo uproszczenie, jednak wskazuje na istotną rolę jelit.

Czy zaburzona mikrobiota może powodować mgłę mózgową? Jelita a koncentracja

Równowaga mikrobioty ma istotne znaczenie dla działania mózgu – to fakt. Coraz częściej mówi się o tym, że dysbioza jelitowa może przyczyniać się właśnie do wystąpienia mgły mózgowej. 

Co to jest dysbioza jelitowa?

Mikrobiota jelit kształtuje się od momentu narodzin – a nawet jeszcze zanim człowiek przyjdzie na świat. Później intensywnie rozwija się w dzieciństwie, ale można modyfikować ją też w kolejnych latach. Na skład i liczebność bakterii wpływają m.in. otoczenie, dieta, stres, używki, leki czy choroby. 

U każdego mikrobiota jest trochę inna, jednak istnieją konkretne wzorce dla społeczności w danym obszarze. Najważniejsza jest równowaga – kiedy jelita zamieszkują odpowiednie bakterie w odpowiednich ilościach (np. nie jest ich zbyt mało czy zbyt dużo). W takiej sytuacji mowa o eubiozie jelit.

Co jednak w sytuacji, gdy proporcje z jakiegoś powodu są zachwiane? Wtedy organizm zmaga się z dysbioza jelitową – niekorzystnych bakterii jest zbyt dużo, a pożądanych za mało, do tego często zmniejsza sięich różnorodność. 

Dlaczego mgła mózgowa czasem pojawia się po jedzeniu?

U części osób objawy mgły mózgowej mogą wystąpić po jedzeniu. Wiele zależy od indywidualnych predyspozycji i reakcji organizmu. Jakie składniki mogą wywołać przejściowe problemy z koncentracją i pamięcią?

Wahania glukozy i uczucie „zamglenia”

Posiłki bogate w cukry proste – szczególnie mocno przetworzone, np. słodycze – mogą wywołać gwałtowny wzrost i później równie szybki spadek poziomu glukozy we krwi. A to może prowadzić do uczucia senności, spadku energii, trudności z koncentracją i rozdrażnienia.

Wahania glukozy są często większe i bardziej gwałtowne u osób z insulinoopornością, stanem przedcukrzycowym, PCOS czy zaburzeniami metabolicznymi. Zdrowe osoby częściej zmagają się z krótkotrwałą sennością, a nie wyraźnym „zamgleniem”.

Ciężkostrawne posiłki

Po dużym, tłustym posiłku część osób czuje senność i spadek koncentracji – wpływają na to m.in. wielkość posiłku, hormony trawienne i wahania glukozy. W trakcie trawienia organizm kieruje więcej krwi do układu pokarmowego, co może przejściowo zmniejszać dopływ energii do innych obszarów, w tym mózgu. Dodatkowo długotrwałe trawienie i dyskomfort ze strony przewodu pokarmowego mogą sprzyjać uczuciu ospałości, spowolnienia i zamglenia myślenia.

Mgła mózgowa a wrażliwość na gluten

U osób, które zmagają się z nadwrażliwością na gluten (celiakia, nieceliakalna nadwrażliwość na gluten – NNG) mgła mózgowa może być jednym z objawów po spożyciu tego składnika, np. w pieczywie czy cieście. Dlaczego? Prawdopodobnie istotne są zwłaszcza stan zapalny w jelitach oraz zaburzenia mikrobioty.

Do uszkodzenia błony śluzowej przyczyniają się nawet śladowe ilości glutenu, dlatego osoby zdiagnozowane powinny przestrzegać ścisłej diety bezglutenowej.

Chcesz wiedzieć więcej na ten temat? Sprawdź artykuł: Mgła mózgowa – nietypowy objaw nietolerancji glutenu.

Jak wspierać równowagę jelit przy skłonności do mgły mózgowej? 

Najpierw najważniejsze jest znalezienie przyczyny mgły mózgowej. To często kwestia przyjrzenia się sobie trochę uważniej. Zastanów się, jak śpisz, co jesz, ile masz stresu i czy nie towarzyszą Ci inne objawy. 

Jeśli zamglenie utrzymuje się dłużej albo zaczyna naprawdę przeszkadzać Ci w codziennym funkcjonowaniu, warto skonsultować się z lekarzem i wykonać podstawowe badania. 

Pomocne mogą być też inne działania, które wspierają jelita – i tym samym mogą zmniejszać objawy brain fog.

Znaczenie witamin z grupy B w funkcjach poznawczych

Witaminy z grupy B odgrywają istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu układu nerwowego i procesach poznawczych. Uczestniczą w produkcji neuroprzekaźników, wspierają komórki nerwowe oraz wpływają na prawidłową pracę mózgu. Gdzie je znajdziesz? Najważniejsze z nich:

• witamina B12 – mięso, jajka, ryby, nabiał,
• witamina B6 – kasza gryczana, produkty zbożowe, wołowina, indyk, kurczak,
• witamina B9 (kwas foliowy) – szpinak, brukselka, strączki.

Rola probiotyków w utrzymaniu równowagi mikrobioty

Jeśli zmagasz się z dysbiozą jelit (np. z powodu stresu, nieodpowiedniej diety czy takiej choroby jak celiakia), czasami pomocne mogą być probiotyki. To mikroorganizmy, które mają wspierać mikrobiotę. Najczęściej są dostępne w formie kapsułek czy tabletek. Zawierają konkretne szczepy bakterii probiotycznych.

Probiotyki dobiera się do indywidualnych potrzeb. Przykład? U osób z nietolerancją glutenu lekarz może zalecić środki stworzone jako wsparcie w trakcie stosowania diety bezglutenowej (specjalne probiotyki bez glutenu). Nie każdy probiotyk działa jednak tak samo!

Więcej informacji czeka na Ciebie w artykule: Flora bakteryjna – jak wybrać probiotyk na diecie bezglutenowej.

FAQ – najczęstsze pytania o mgłę mózgową i jelita

Co jeszcze warto wiedzieć na temat brain fog i jej związku z jelitami? Sprawdź, jakie pytania najczęściej zadają internauci!

Źródła:

[1] www.polskietowarzystwologopedyczne.pl/wp-content/uploads/2022/12/117-134-ULMAN-LOGOP-50-2-2021-24-11-2022-01.pdf
[2] www.termedia.pl/gastroenterologia/Niemal-90-proc-serotoniny-wytwarzaja-bakterie-zasiedlajace-nasze-jelita,46996.html
www.mp.pl/covid19/ekspertcovid2019/282704,mgla-mozgowa-metody-rehabilitacji
www.akademia.nfz.gov.pl/uplodas/2023/01/2.-Skuteczne-sposoby-na-poprawe-koncentracji-%E2%80%93-Gosc-Niedzielny.pdf
www.mp.pl/podcasty/pytania-i-odpowiedzi/305462,czy-nalezy-leczyc-mgle-mozgowa
www.siboinstytut.pl/mgla-mozgowa-lek-i-obnizony-nastroj-jak-sibo-i-dysbioza-jelitowa-wplywaja-na-twoj-mozg/
www.anna-regula.pl/os-jelito-mozg-zadbaj-o-swoje-jelita-dla-lepszej-koncentracji-i-skupienia/
www.zpamietnikalekarza.pl/mgla-mozgowa/
www.bc.wydawnictwo-tygiel.pl/public/assets/1054/Wsp%C3%B3%C5%82czesna%20neurorehabilitacja%20%E2%80%93%20trendy,%20wyzwania%20i%20perspektywy.pdf
www.mp.pl/gastrologia/wideo/wywiady/171839,co-to-jest-os-jelitamozg-i-jaka-role-odgrywa-w-niej-gluten
www.podyplomie.pl/mniejznaczywiecej/posts/1589.jak-mikrobiota-jelitowa-wplywa-na-nastroj-i-zdrowie-psychiczne?srsltid=AfmBOoqjFO5YeGIh9u5ZOpeHDGd979-SCNZvKYDVfAojJyrqrzKCYFv_
www.celiakia.pl/mgla-mozgowa-neurologiczny-objaw-nietolerancji-glutenu/
www.celiakia.pl/neurolog-o-wplywie-glutenu-na-mozg-i-uklad-nerwowy/
www.celiakia.pl/jak-gluten-wplywa-na-nasz-mozg-i-uklad-nerwowy/
www.mp.pl/covid19/ekspertcovid2019/282704,mgla-mozgowa-metody-rehabilitacji
www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63297,witamina-b12
www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63283,witamina-b6
www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63284,foliany-folacyna-kwas-foliowy