- Your cart is empty
- Continue Shopping
Od kilku miesięcy do nawet kilku lat – właśnie tyle może trwać odbudowa kosmków jelitowych u osób z celiakią [1], [2]. Jednocześnie objawy często zaczynają ustępować wcześniej, nawet w kilka tygodni [1]. Jak to możliwe? Po przejściu na dietę bezglutenową jelita dzień po dniu coraz bardziej się regenerują. Jak wyglądają jelita przy celiakii i co zrobić, żeby odbudować błonę śluzową? Sprawdź!
Czym są kosmki jelitowe i jak wyglądają u chorych z celiakią?
U osób chorych na celiakię wiele mówi się o degradacji kosmków jelitowych. Czym tak naprawdę są? Jak podaje strona Leksykon.com.pl:
„Kosmki jelitowe to mikroskopijne, palczaste wypustki błony śluzowej jelita cienkiego, które znacząco zwiększają powierzchnię wchłaniania składników odżywczych. Każda kosmka pokryta jest pojedynczą warstwą komórek nabłonkowych (enterocytów) wyposażonych w mikrokosmki tworzące rąbek szczoteczkowy, co dodatkowo zwiększa powierzchnię absorpcyjną [4]“.
U chorych na celiakię pod wpływem glutenu dochodzi do nieprawidłowej reakcji organizmu, której efektem jest m.in. uszkodzenie kosmków i późniejszy ich zanik. Co to oznacza w praktyce? Gdy kosmki są zniszczone, nie mogą tak dobrze jak u osób zdrowych przyswajać składników odżywczych dostarczanych z jedzeniem. To z kolei może sprzyjać niedoborom i wiązać się z wieloma różnorodnymi objawami.
Więcej na temat mechanizmów, które występują u chorych na celiakię, czeka na Ciebie w artykule: Celiakia – co to za choroba?
Jakie badanie sprawdza stan kosmków jelitowych?
Podczas diagnostyki celiakii u większości osób lekarz zleca biopsję jelita cienkiego – dwunastnicy. Pobiera kilka wycinków, które pozwalają określić stan kosmków jelitowych w badaniu histopatologicznym. To właśnie wtedy można zaobserwować, czy widać określone zmiany (i jak bardzo są zaawansowane), czy może jelita wyglądają prawidłowo.
Specjalista zwraca uwagę m.in. na wygląd kosmków i krypt oraz liczbę komórek układu odpornościowego. Zmiany mogą być opisywane m.in. według klasyfikacji Marsha: od 0 (brak zmian), przez 1, 2, 3a, 3b, aż do 3c (całkowity zanik kosmków) [2].
Ważne: nie tylko celiakia może prowadzić do uszkodzenia kosmków jelitowych. Mogą one reagować też np. na zakażenie, alergię albo chemioterapię czy stosowanie innych leków [3]. Zniszczone kosmki jelitowe nie oznaczają więc automatycznie, że to na pewno celiakia. Ważna jest więc cała ścieżka diagnostyczna, którą poznasz tutaj: Celiakia – diagnostyka i leczenie.
Co niszczy kosmki jelitowe przy celiakii?
Odpowiedź może być tylko jedna: to gluten. Po jego spożyciu układ odpornościowy wysyła sygnały, które traktują tę substancję jako zagrożenie dla organizmu.
Dieta bezglutenowa – prowadzona ściśle i przez całe życie – to obecnie jedyny sposób leczenia celiakii. Nie istnieją żadne leki, szczepionki czy zastrzyki, które pozwalałyby osobom chorym spożywać gluten bez ryzyka uszkodzenia jelit.
Jaka jest bezpieczna ilość glutenu? Chociaż w społeczeństwie wciąż krążą mity, że przecież „odrobina glutenu nie zaszkodzi”, badania wskazują coś innego.
Jak wspomina stowarzyszenie National Celiac Association, najczęściej przywołuje się badanie o szkodliwości 50 mg glutenu dziennie. Inne badania wskazały jednak, że do zaniku kosmków jelitowych może dochodzić nawet przy spożyciu 10 mg na dzień. Tyle znajduje się w takiej ilości mąki pszennej, jaka odpowiada… końcówce długopisu [5]. Nie da się jednak określić jednej ilości glutenu, która byłaby bezpieczna lub groźna dla każdej osoby z celiakią.
Jeśli chcesz wiedzieć jeszcze więcej na ten temat, sprawdź artykuł: Celiakia – fakty i mity. Czy odrobina glutenu faktycznie nie zaszkodzi?
Co niszczy kosmki jelitowe na diecie bezglutenowej?
Przy celiakii warto zwracać uwagę nie tylko na oczywiste źródła glutenu, lecz także na zanieczyszczenie krzyżowe i takie produkty, które mogą zawierać niewielkie ilości glutenu.
Dotyczy to zwłaszcza przyborów kuchennych oraz sprzętów używanych w domu czy restauracji, a także niektórych produktów spożywczych. Jakich? Tych, które naturalnie nie zawierają glutenu, ale mógł zostać dodany na etapie produkcji. Gluten ma m.in. właściwości spulchniające, dlatego bywa dodawany do wielu produktów, by poprawić ich konsystencję.
Na co szczególnie uważać? Poznaj przykłady:
- produkty przetworzone – w przypadku takich produktów jak wędliny, słodycze, sosy, gotowe dania czy mieszanki przypraw zawsze warto sprawdzać skład i oznaczenia dotyczące glutenu
- owies i produkty owsiane – wybieraj produkty odpowiednio oznaczone jako bezglutenowe, ponieważ zwykły owies może być zanieczyszczony glutenem na etapie produkcji
- deski do krojenia i inne przybory kuchenne – zwłaszcza drewniane, porysowane lub trudne do dokładnego wyczyszczenia
- tostery i opiekacze – pozostające w nich okruszki zwykłego pieczywa mogą zanieczyścić żywność bezglutenową
- wspólne masło, dżem czy inne produkty do smarowania – problemem mogą być okruszki przeniesione na nożu
- sitka, durszlaki i naczynia – szczególnie jeśli wcześniej miały kontakt z makaronem lub innymi produktami zawierającymi gluten
- wspólny olej i woda do gotowania – nie powinny być ponownie wykorzystywane do przygotowania posiłku bezglutenowego, jeśli wcześniej miały kontakt z żywnością zawierającą gluten
- blaty i powierzchnie robocze – przed przygotowaniem posiłku powinny być dokładnie oczyszczone z mąki i okruszków
- fartuchy, ścierki, rękawice, podkładki i inne tekstylia kuchenne – na materiale może osiąść gluten, np. z mąki po przygotowaniu ciasta
- posiłki poza domem – w restauracji warto upewnić się nie tylko co do składników dania, ale również sposobu jego przygotowania i ryzyka zanieczyszczenia krzyżowego, najlepszą opcją są restauracje należące do MENU BEZ GLUTENU
Kosmki jelitowe – jak odbudować i kiedy jelita się regenerują?
Jak długo osoba chora na celiakię musi być na diecie bezglutenowej, żeby doszło do regeneracji kosmków jelitowych? W tym przypadku nie ma reguły – czasami wystarczy kilka tygodni lub miesięcy, innym razem cały proces może trwać lata [1], [2].
W jednym z badań wykazano, że po roku diety bezglutenowej jelita wróciły do normy u 1/3 chorych dorosłych, a po 2 latach – u ok. 2/3 [1]. W przypadku dzieci opisywano z kolei, że w ciągu 2 lat regeneracja nastąpiła w 95% przypadków [6].
To jednak tylko przykłady, a badacze nie są zgodni, jak długo może trwać pełna odbudowa kosmków jelitowych. Dodatkowo warto pamiętać, że same objawy często zaczynają ustępować znacznie wcześniej [1].
Kosmki jelitowe – jak odbudować? 6 wskazówek
Żeby odbudować kosmki jelitowe przy celiakii, trzeba przestrzegać ścisłej diety bezglutenowej. To oznacza eliminację sporej grupy produktów spożywczych, więc i ogranicza możliwości dostarczenia takich substancji jak błonnik, cynk, magnez, selen czy witaminy z grupy B [8]. Jednocześnie niemal 90% nowo zdiagnozowanych osób ma niedobory [7], związane zwłaszcza z nieprawidłowym wchłanianiem. Jak odbudować zatem kosmki jelitowe?
1. Pamiętaj przede wszystkim o ścisłej diecie bezglutenowej – uważaj także na „ukryty gluten” i możliwe zanieczyszczenia krzyżowe.
2. Umów się do dietetyka, najlepiej specjalizującego się w celiakii – specjalista przeanalizuje Twój jadłospis, pomoże wychwycić błędy i sprawdzi, czy dieta dostarcza wszystkich potrzebnych składników.
3. Wykonaj zalecone badania kontrolne – po rozpoznaniu celiakii lekarz może zalecić m.in. morfologię oraz oznaczenie poziomu żelaza, ferrytyny, witaminy B12, kwasu foliowego, witaminy D lub innych witamin i minerałów. Zakres badań powinien być dobrany indywidualnie.
4. Uzupełnij stwierdzone niedobory – jeśli badania wykażą niedobór konkretnego składnika, lekarz lub dietetyk może zalecić zmianę jadłospisu albo odpowiednio dobraną suplementację. Nie przyjmuj witamin czy minerałów na własną rękę, bez rozmowy z lekarzem.
5. Nie opieraj diety tylko na gotowych produktach bezglutenowych – pieczywo, ciastka czy przekąski oznaczone jako bezglutenowe mogą być elementem jadłospisu, ale warto sięgać również po naturalnie bezglutenowe produkty, np. ryż, grykę, ziemniaki, warzywa, owoce, jaja, mięso czy ryby.
6. Kontroluj efekty leczenia z lekarzem – poprawa samopoczucia nie zawsze oznacza, że kosmki jelitowe są już całkowicie odbudowane. Regularne kontrole pozwalają ocenić odpowiedź na dietę, a jeśli objawy lub nieprawidłowe wyniki nadal się utrzymują – poszukać ich przyczyny.
Jak prowadzić dietę bezglutenową? Sprawdź artykuł, który pomoże Ci ułożyć wartościowy jadłospis: Dieta bezglutenowa – jak uniknąć niedoborów?
FAQ na temat kosmków jelitowych w celiakii
Chcesz wiedzieć więcej na temat uszkodzeń, które gluten wyrządza w błonie śluzowej jelit chorych na celiakię? Sprawdź odpowiedzi na najczęściej zadawane przez czytelników pytania!
Czy gluten uszkadza kosmki jelitowe?
Gluten prowadzi do uszkodzenia i zaniku kosmków jelitowych u osób chorujących na celiakię, ponieważ wywołuje u nich nieprawidłową reakcję układu odpornościowego. U osób bez celiakii gluten nie powoduje charakterystycznego dla tej choroby zaniku kosmków jelitowych.
Czy gluten powoduje stan zapalny jelit?
Gluten może powodować stan zapalny jelit, jednak jest szkodliwy tylko dla osób z celiakią lub inną formą nadwrażliwości. Więcej znajdziesz w artykule: Nadwrażliwość na gluten czy celiakia? Różnice, które warto znać.
Jak odbudować jelita przy celiakii?
Podstawą regeneracji jelit przy celiakii jest ścisła dieta bezglutenowa stosowana przez całe życie. Eliminacja glutenu pozwala wygasić reakcję autoimmunologiczną i umożliwia stopniową regenerację błony śluzowej jelita oraz odbudowę kosmków jelitowych.
Co najbardziej regeneruje jelita?
W przypadku celiakii podstawą regeneracji jelit jest całkowita i trwała eliminacja glutenu z diety. Ścisłe przestrzeganie diety bezglutenowej umożliwia stopniowe gojenie błony śluzowej jelita i odbudowę uszkodzonych kosmków jelitowych.
Ile trwa oczyszczanie jelit z glutenu?
W jednym z badań wykazano, że u zdrowych osób peptydy immunogenne glutenu wykrywano w moczu przez 1–2 dni po spożyciu [9]. Wydalenie pozostałości glutenu nie oznacza jednak zakończenia reakcji organizmu ani regeneracji jelita w celiakii. Jelita regenerują się zwykle od kilku miesięcy do kilku lat.
Źródła:
[1] celiac.com – Gut Healing After a Celiac Diagnosis
[3] czytelniamedyczna.pl – Celiakia – wyzwanie trzeciego tysiąclecia
[4] Leksykon.com.pl – Kosmki jelitowe
[5] nationalceliac.org – Understanding Gluten Levels
[6] PMC – Nutrients, regeneracja kosmków u dzieci
[7] celiakia.pl – Objawy celiakii
