Objawy nietolerancji glutenu – 5 oznak, które warto sprawdzić

U zdrowej osoby zwykle nie ma powodu, by eliminować gluten z diety. Nieco inaczej sytuacja wygląda jednak w przypadku nietolerancji glutenu – to potoczne określenie stosowane w odniesieniu do różnych schorzeń związanych z glutenem i pszenicą. W grupie chorób glutenozależnych znajdują się zwłaszcza celiakia i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten (NNG, NCGS). Chociaż ich mechanizm jest inny, niektóre symptomy mogą być podobne, np. bóle brzucha czy przewlekłe zmęczenie.

Poznaj możliwe objawy nietolerancji glutenu i sprawdź, na jakie sygnały ze strony organizmu warto zwrócić szczególną uwagę!

Objawy nietolerancji glutenu. 5 oznak, że Twój organizm może źle reagować na to białko

W zależności od rodzaju choroby mechanizm działania glutenu na organizm może być trochę inny. Istnieją jednak takie grupy objawów, które dość często mogą wskazywać na nietolerancję glutenu.

1. Problemy jelitowe

Nietolerancja glutenu kojarzy się przede wszystkim z bólem brzucha, biegunką i wzdęciami, które mają pojawiać się po zjedzeniu „niedozwolonych” produktów. Czy rzeczywiście?

To charakterystyczne objawy dla klasycznej postaci celiakii, która… występuje u mniejszej części pacjentów. Jak podaje Polskie Stowarzyszenie Osób z Celiakią i na Diecie Bezglutenowej – według szacunków nawet 90% chorych ma inne objawy, niezwiązane z układem pokarmowym [1].

Sprawdź inne mity na temat celiakii: Celiakia – fakty i mity. Czy odrobina glutenu faktycznie nie zaszkodzi?

Dane zebrane przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej na temat objawów nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten wskazują z kolei, że ból brzucha i przewlekłe wzdęcia występują nawet u 87% osób, biegunkę ma do 50%, a zaparcia 24% [2].

2. Przewlekłe zmęczenie

Jeśli mimo odpowiedniej ilości snu i odpoczynku wciąż brakuje Ci energii, a zmęczenie utrzymuje się przez dłuższy czas, warto przyjrzeć się temu bliżej. Przewlekłe zmęczenie (które trwa powyżej 6 miesięcy [3]) może mieć wiele przyczyn, ale bywa też jednym z objawów nietolerancji glutenu.

Zmęczenie jest częstą dolegliwością u osób z celiakią. W przeglądzie obejmującym 18 badań jego częstość u chorych wynosiła od 8 do nawet 100%, a osoby z celiakią zgłaszały zmęczenie częściej niż zdrowi uczestnicy badań [4].

Nadmierna senność i brak energii mogą również towarzyszyć nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten – według dostępnych danych ten objaw dotyczy około 35–64% osób z tym zaburzeniem [2].

Więcej na temat tego objawu dowiesz się z artykułu: Czy nietolerancja glutenu może powodować chroniczne zmęczenie?

3. Mgła mózgowa

Jeżeli masz wrażenie, że trudniej Ci się skupić, zebrać myśli, podejmować decyzje albo przypomnieć sobie proste rzeczy, może to być tzw. mgła mózgowa (brain fog). To potoczne określenie zespołu objawów, które obejmują m.in. problemy z koncentracją, pamięcią i jasnością myślenia, a także rozdrażnienie. Także w tym przypadku winowajcą może być gluten.

Jedno z badań przeprowadzonych wśród 120 osób z celiakią wykazało, że po spożyciu glutenu wszystkie badane osoby (100%) doświadczały objawów mgły mózgowej [5].

Mgła mózgowa może pojawiać się również przy nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten. W badaniu obejmującym 125 osób z NNG taki objaw zgłaszało 48% uczestników [6].

Na temat tego symptomu przeczytasz więcej w artykule: Mgła mózgowa – nietypowy objaw nietolerancji glutenu.

4. Bóle głowy

Spożycie glutenu bywa również łączone z bólami głowy, a nawet migrenami. I wcale nie jest to bardzo rzadki problem!

W przypadku nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten bóle głowy dotyczą około 35–54% osób [2]. Z kolei przegląd 40 badań wykazał, że wśród dorosłych z celiakią występują u około 26% chorych. Co ciekawe, wśród dzieci z idiopatycznymi bólami głowy – takimi, dla których nie udało się ustalić konkretnej przyczyny – celiakię rozpoznawano u około 2,4% badanych [7].

5. Problemy skórne

Nietolerancja glutenu może być widoczna także na skórze. Najbardziej charakterystycznym przykładem jest opryszczkowate zapalenie skóry, czyli choroba Duhringa – skórna manifestacja celiakii, która zwykle powoduje bardzo silny świąd oraz pęcherzykowe zmiany skórne. Według najnowszej metaanalizy dotyczy 6,8% osób z celiakią [9]. Wśród innych problemów łączonych z celiakią lekarze wymieniają też m.in. łuszczycę, atopowe zapalenie skóry, pokrzywkę i trądzik różowaty [8].

Jak wynika z danych zebranych przez Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej w przypadku nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten zmiany skórne są obserwowane u ok. 29–40% osób [2].

Mniej oczywiste objawy nietolerancji glutenu. Czym może zaskoczyć celiakia?

Objawy celiakii potrafią być naprawdę nieoczywiste i na pierwszy rzut oka zupełnie niezwiązane z jelitami. To dlatego, że celiakia jest chorobą autoimmunologiczną: kontakt z glutenem wywołuje stan zapalny w jelicie cienkim i może prowadzić do uszkodzenia kosmków jelitowych, odpowiedzialnych za wchłanianie składników odżywczych.

Wśród możliwych objawów pojawiają się m.in. [1]:

• anemia, niedobory witamin i minerałów,
• problemy z płodnością, poronienia,
• afty w jamie ustnej,
• wczesna osteoporoza,
• zaburzenia nastroju, depresja,
• bóle kości, mięśni, stawów.

Część objawów jest skutkiem niedoborów wynikających z gorszego wchłaniania, inne wiążą się z samą reakcją immunologiczną i stanem zapalnym.

Nietolerancja glutenu niejedno ma imię. Celiakia a NNG

Nietolerancja glutenu to ogólne pojęcie, którym określa się grupę chorób związanych z glutenem i pszenicą: celiakię i nieceliakalną nadwrażliwość na gluten, a często też alergię na pszenicę. Ich mechanizmy są jednak różne.

Najważniejsze cechy celiakii (trwała nietolerancja glutenu):

• choroba autoimmunologiczna,
• nie mija, jest przewlekła,
• prowadzi do zniszczenia kosmków jelitowych,
• dieta bezglutenowa musi trwać całe życie.

Najważniejsze cechy nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten:

• może minąć,
• objawy częściej pojawiają się w ciągu kilku godzin od spożycia glutenu,
• zwykle nie powoduje uszkodzenia kosmków jelitowych,
• dieta bezglutenowa może trwać czasowo.

Więcej na ten temat – wraz z przydatną tabelą – czeka na Ciebie w artykule: Nadwrażliwość na gluten czy celiakia? Różnice, które warto znać.

Nietolerancja glutenu a dieta bezglutenowa. Kiedy wyeliminować gluten?

Masz podejrzenie, że gluten Ci szkodzi? Nie odstawiaj go od razu. Zbyt wczesne przejście na dietę bezglutenową może zaburzyć wyniki badań i utrudnić postawienie diagnozy. Najpierw warto więc sprawdzić, skąd naprawdę biorą się objawy, a dopiero później – razem z lekarzem – zdecydować, czy eliminacja glutenu jest rzeczywiście potrzebna.

Dodatkowo produkty z glutenem zawierają wiele innych substancji. Są m.in. źródłem błonnika. Dieta bezglutenowa musi być więc odpowiednio zbilansowana, by dostarczyć organizmowi potrzebnych składników odżywczych.

Badania na nietolerancję glutenu. Jak zdiagnozować chorobę?

Jeżeli istnieje u Ciebie podejrzenie celiakii, diagnostykę zaczyna się od badania przeciwciał (TG2 IgA oraz całkowity poziom IgA). Później lekarz może rozszerzyć ją o inne przeciwciała i w większości przypadków – biopsję jelita cienkiego.

Jak wygląda diagnostyka celiakii krok po kroku? Tego dowiesz się z artykułu: Celiakia – diagnostyka i leczenie.

Nieceliakalną nadwrażliwość na gluten rozpoznaje się z kolei metodą eliminacji. Jeśli lekarz podejrzewa, że to gluten może powodować problemy zdrowotne, najpierw sprawdza organizm pod kątem celiakii i alergii na pszenicę. Może również różnicować schorzenie np. z zespołem jelita drażliwego, nietolerancją laktozy czy SIBO.

Kiedy wykonać badania na nietolerancję glutenu?

Zgłoś się do lekarza, jeśli masz jakiekolwiek niepokojące objawy – takie jak problemy jelitowe, bóle głowy, przewlekłe zmęczenie czy zmiany skórne. Pamiętaj ponadto, że trwała nietolerancja glutenu dość często objawia się w nieoczywisty sposób, a symptomy niekoniecznie pojawiają się tuż po spożyciu produktów z glutenem.

Większe ryzyko zachorowania na celiakię występuje m.in. u bliskich osoby chorej oraz u osób z innymi chorobami autoimmunologicznymi (np. Hashimoto). Dokładniejsze informacje na ten temat znajdziesz w poradniku: Nietolerancja glutenu – jakie są predyspozycje do zachorowania?

Nietolerancja glutenu: FAQ

Co jeszcze warto wiedzieć o nietolerancji glutenu, zwłaszcza jej trwałej formie (celiakii)? Sprawdź, o co najczęściej pytają internauci!

Jak sprawdzić, czy ma się nietolerancję na gluten?

Nie ma jednego badania na nietolerancję glutenu, chociaż głównym testem przy podejrzeniu celiakii jest poziom przeciwciał TG2 IgA wraz z całkowitym poziomem IgA. Lekarz może zalecić też inne badania krwi, a także biopsję jelita cienkiego.

Ile kosztuje badanie na nietolerancję glutenu?

Nie istnieje jedno badanie, które w 100% pozwala zdiagnozować nietolerancję glutenu. Diagnostykę celiakii zaczyna się od badania przeciwciał TG2 IgA (przeciwciała przeciwko transglutaminazie tkankowej), które kosztuje zwykle ok. 100–150 zł – w zależności od laboratorium.

Czy od glutenu boli głowa?

Jednym z objawów celiakii lub nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten mogą być bóle głowy lub migreny. To nie oznacza więc, że „od glutenu boli głowa” u każdego. Gluten może wywołać lub nasilić takie dolegliwości u osób, które reagują na ten składnik w nieodpowiedni sposób.

Jak odróżnić celiakię od nietolerancji glutenu?

Celiakia jest jedną z form nietolerancji glutenu – trwałą, która nie mija i która może rozpocząć się w dowolnym momencie życia. Nietolerancja glutenu wcale nie jest więc inną, osobną chorobą. To ogólna nazwa dla schorzeń związanych z glutenem i pszenicą, wśród których wymienia się celiakię, nieceliakalną nadwrażliwość na gluten i alergię na pszenicę. Rozróżnienie odbywa się u gastroenterologa na podstawie wyników badań.

Źródła:

[1] celiakia.pl – Poradnik: celiakia i dieta bezglutenowa

[2] NCEZ – Nieceliakalna nadwrażliwość na gluten

[3] mp.pl – Ciągłe zmęczenie: przyczyny i choroby, których może być objawem

[4] PubMed – Zmęczenie w celiakii (przegląd badań)

[5] Wiley Online Library – Mgła mózgowa w celiakii

[6] PubMed – Mgła mózgowa w nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten

[7] PMC – Bóle głowy w celiakii (przegląd badań)

[8] PMC – Zmiany skórne w celiakii

[9] PMC – Opryszczkowate zapalenie skóry w celiakii (metaanaliza)